Ống Thoát Nước Xuyên Qua Dầm: Được Không? Cách Xử Lý

Ống thoát nước xuyên qua dầm là tình huống mà rất nhiều gia đình gặp phải khi thi công hoặc cải tạo nhà vệ sinh, nhà bếp và hệ thống thoát nước trong nhà. Tuy nhiên, việc khoan, đục dầm bê tông để luồn ống nếu thực hiện không đúng kỹ thuật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cốt thép, khả năng chịu lực và độ an toàn của toàn bộ công trình.

Vậy đi ống thoát nước qua dầm bê tông có thực sự được phép không? Vị trí nào có thể khoan? Nếu đã lỡ đục vào kết cấu thì xử lý ra sao? Toàn bộ nội dung bên dưới sẽ phân tích chi tiết nguyên tắc kỹ thuật, cách đặt ống chờ sleeve đúng chuẩn, các rủi ro cần tránh, cùng những phương án thay thế an toàn nhằm bảo vệ kết cấu công trình lâu dài.

Table of Contents

Ống thoát nước xuyên qua dầm có được không?

Không nên tự ý khoan, đục dầm để luồn ống thoát nước khi chưa có bản vẽ và đánh giá của người có chuyên môn. Dầm là bộ phận chịu lực quan trọng của công trình; việc tạo lỗ không đúng vị trí có thể làm giảm tiết diện bê tông, ảnh hưởng đến cốt thép hoặc phát sinh vết nứt trong quá trình sử dụng.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi lỗ xuyên dầm đều bị cấm. Một số công trình vẫn có thể bố trí lỗ kỹ thuật nếu vị trí, kích thước và phương án gia cường đã được kỹ sư kết cấu tính toán từ giai đoạn thiết kế. Điều kiện tiên quyết là bản vẽ MEP (cơ điện) và bản vẽ kết cấu phải được phối hợp ngay từ đầu, tránh phát sinh xung đột khi thi công.

Với nhà đã hoàn thiện phần thô, phương án an toàn hơn thường là chuyển đường ống qua hộp kỹ thuật, xuyên sàn đúng vị trí hoặc đi ống thoát nước qua dầm bê tông bằng cách luồn phía dưới đáy dầm rồi che bằng trần kỹ thuật. Nếu đã lỡ khoan dầm, cần dừng thi công ngay và kiểm tra hiện trạng trước khi tiếp tục.

Trường hợp không được tự ý khoan dầm

Bạn không nên tự khoan, đục hoặc mở rộng lỗ trên dầm trong những trường hợp sau:

Công trình đã đổ bê tông nhưng không có lỗ chờ: Việc khoan bổ sung sau khi dầm đã hoàn thiện có thể tác động đến bê tông và hệ cốt thép bên trong.
Không có bản vẽ kết cấu hoặc bản vẽ MEP được phê duyệt: Khi chưa biết cấu tạo dầm và tuyến đường ống, rất khó xác định vị trí khoan phù hợp.
Chưa xác định vị trí thép chịu lực và thép đai: Cốt thép thường nằm bên trong bê tông và không thể xác định chính xác chỉ bằng quan sát bên ngoài.
Phải cắt thép để luồn ống: Không được tự ý cắt thép dọc, thép đai hoặc bất kỳ thanh thép nào trong dầm để tạo đủ không gian cho đường ống.
Phải mở rộng lỗ hiện hữu: Một lỗ nhỏ đã có sẵn không đồng nghĩa với việc có thể đục rộng tùy ý. Việc tăng đường kính lỗ có thể làm thay đổi mức độ ảnh hưởng đến dầm.
Dầm đã xuất hiện vết nứt, võng hoặc dấu hiệu bất thường: Trong trường hợp này, cần ưu tiên kiểm tra kết cấu thay vì tiếp tục khoan hoặc lắp đặt đường ống.
Bộ phận MEP và kết cấu đã phối hợp trước khi đổ bê tông: Việc phối hợp sớm giúp hạn chế xung đột giữa đường ống với dầm, cột, thép sàn và các hệ thống kỹ thuật khác.

Ngay cả khi lỗ xuyên dầm đã có trong bản vẽ, đơn vị thi công vẫn cần kiểm tra đúng vị trí, cao độ và kích thước trước khi thực hiện. Không nên tự thay đổi đường kính hoặc dịch chuyển lỗ chờ so với thiết kế đã được phê duyệt.

Trường hợp có thể bố trí lỗ kỹ thuật

Lỗ kỹ thuật xuyên dầm có thể được xem xét khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

Lỗ chờ đã được thể hiện trong thiết kế ban đầu: Vị trí xuyên dầm phải có trong bản vẽ kết cấu hoặc hồ sơ phối hợp kỹ thuật của công trình.
Vị trí và kích thước đã được kỹ sư kết cấu kiểm tra: Kích thước lỗ không được lựa chọn chỉ dựa trên đường kính ống mà phải xét đến cấu tạo và khả năng chịu lực của dầm.
Lỗ được tạo trước hoặc trong quá trình thi công kết cấu: Việc bố trí từ đầu giúp đơn vị thi công chủ động xử lý cốt thép và cố định ống chờ đúng vị trí.
Có phương án gia cường khi thiết kế yêu cầu: Một số vị trí có thể cần bổ sung thép hoặc áp dụng biện pháp kỹ thuật riêng theo hồ sơ thiết kế.
Bộ phận MEP và kết cấu đã phối hợp trước khi đổ bê tông: Việc phối hợp sớm giúp hạn chế xung đột giữa đường ống với dầm, cột, thép sàn và các hệ thống kỹ thuật khác.

Vì sao tự ý khoan dầm luồn ống thoát nước lại nguy hiểm?

Trước khi tìm hiểu cụ thể rủi ro khi khoan dầm bê tông luồn ống, bạn cần nắm rõ dầm hoạt động như thế nào trong hệ kết cấu.

Dầm bê tông cốt thép chịu lực như thế nào?

Dầm bê tông cốt thép là cấu kiện nằm ngang, có nhiệm vụ tiếp nhận tải trọng từ sàn, tường và các bộ phận phía trên rồi truyền xuống cột và móng. Trong nhà ở dân dụng, dầm thường xuất hiện tại mép sàn, quanh khu vệ sinh, ban công, cầu thang hoặc những vị trí cần tăng cường khả năng chịu lực.

Bên trong mỗi dầm có ba thành phần chính phối hợp với nhau. Cốt thép dọc chịu lực được đặt ở phía dưới đáy dầm (vùng chịu kéo) và phía trên đỉnh dầm (vùng chịu nén), giữ cho dầm không bị gãy khi chịu tải. Thép đai được bố trí bao quanh theo từng khoảng cách nhất định, có nhiệm vụ chống lực cắt và giữ ổn định các thanh thép dọc. Phần bê tông bao bọc bên ngoài vừa chịu nén, vừa bảo vệ cốt thép khỏi ăn mòn.

Ở giữa chiều cao tiết diện dầm tồn tại một vùng gọi là vùng trung hòa, nơi lực kéo và lực nén có xu hướng triệt tiêu nhau. Đây là khu vực ít nhạy cảm nhất nếu cần bố trí lỗ kỹ thuật. Ngược lại, vùng gần đáy dầm (chịu kéo mạnh) và vùng gần gối dầm (chịu lực cắt lớn) là hai khu vực tuyệt đối không nên tự ý can thiệp.

Hiểu rõ cấu tạo này sẽ giúp bạn hình dung tại sao chỉ một lỗ khoan nhỏ ở sai vị trí cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Rủi ro khi khoan cắt dầm để luồn ống

Tự ý khoan hoặc đục dầm có thể gây ra một số rủi ro sau:

Làm suy giảm tiết diện chịu lực: Khi khoan lỗ phi 90 hoặc phi 114 qua một dầm có chiều cao khoảng 300 mm, một phần đáng kể bê tông sẽ bị loại bỏ. Lỗ xuyên càng lớn thì khả năng chịu uốn, chịu cắt và độ cứng của dầm càng có nguy cơ suy giảm.
Có thể làm đứt thép chịu lực: Phần dưới của dầm là vùng chịu kéo, nơi bố trí thép dọc chịu lực đóng vai trò nòng cốt cho toàn bộ kết cấu. Nếu mũi khoan cắt trúng các thanh thép này, khả năng chịu tải của dầm có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ võng, nứt hoặc phá hoại.
Làm hỏng hệ thống thép đai: Thép đai chống lực cắt và giữ ổn định cho các thanh thép dọc. Việc khoan xuyên làm đứt thép đai có thể khiến dầm giảm khả năng chống nứt xiên, đặc biệt tại khu vực gần cột hoặc gối dầm.
Tạo điểm tập trung ứng suất: Khu vực quanh lỗ khoan chịu tác động lớn hơn so với phần dầm nguyên vẹn. Hiện tượng này tích lũy theo thời gian và có thể dẫn đến nứt lan rộng.
Nguy hiểm hơn khi lỗ nằm gần gối dầm: Vùng gần cột thường chịu lực cắt lớn nhất. Nếu lỗ ống được bố trí tại đây, mức độ ảnh hưởng cao hơn nhiều so với khu vực giữa nhịp, làm tăng nguy cơ xuất hiện vết nứt xiên hoặc phá hoại đột ngột.
Rủi ro có thể không xuất hiện ngay: Một số công trình sau khi khoan dầm vẫn chưa có dấu hiệu bất thường trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, tổn thương kết cấu có thể tích lũy âm thầm và chỉ bộc lộ khi tải trọng sử dụng tăng, công trình rung động mạnh, nền móng lún hoặc chịu tác động bất lợi từ môi trường.

Không thể kết luận một lỗ khoan dầm có an toàn hay không chỉ dựa vào đường kính lỗ hoặc quan sát bề ngoài. Việc đánh giá luôn cần xem xét đồng thời vị trí lỗ, kích thước dầm, cấu tạo cốt thép và hiện trạng thực tế của công trình.

Tiêu chuẩn kỹ thuật khi bố trí lỗ mở xuyên dầm

Nếu việc bố trí lỗ kỹ thuật xuyên dầm là bắt buộc (thường xảy ra ở các công trình nhiều tầng, chung cư hoặc nhà phố có hệ thống thoát nước phức tạp), kỹ sư kết cấu sẽ dựa trên một số nguyên tắc chung để xác định vị trí, kích thước và khoảng cách hợp lý. Dưới đây là những tiêu chuẩn tham khảo phổ biến.

Lưu ý quan trọng: Các con số bên dưới mang tính tham khảo, được tổng hợp từ thực tiễn thiết kế và các tiêu chuẩn quốc tế (ACI 318, BS 8110). Mọi trường hợp cụ thể đều cần được kỹ sư kết cấu tính toán riêng cho từng công trình. Không nên áp dụng máy móc mà bỏ qua bước đánh giá chuyên môn.

Vị trí cho phép đặt lỗ kỹ thuật trên dầm

Vị trí lỗ mở ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ suy giảm khả năng chịu lực. Kỹ sư kết cấu thường ưu tiên bố trí lỗ theo các nguyên tắc sau:

Theo chiều cao tiết diện, lỗ nên nằm gần vùng trung hòa của dầm, tức là khoảng 1/3 giữa chiều cao tiết diện. Đây là nơi lực kéo và lực nén có xu hướng triệt tiêu, ít gây ảnh hưởng đến sức chịu đựng tổng thể. Tuyệt đối tránh đặt lỗ ở vùng gần đáy dầm (vùng chịu kéo, nơi có thép dọc chịu lực chính) hoặc sát đỉnh dầm (vùng chịu nén).

Theo chiều dài nhịp, lỗ mở nên được bố trí tại khu vực giữa nhịp hoặc vùng có mô men uốn và lực cắt nhỏ. Cần tránh đặt lỗ trong khoảng cách từ 1,5 đến 2 lần chiều cao dầm tính từ mép cột (vùng gần gối dầm), vì đây là nơi chịu lực cắt lớn nhất.

Giới hạn kích thước lỗ xuyên dầm

Kích thước lỗ mở là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định mức độ suy giảm tiết diện.

Thông thường, đường kính lỗ không nên vượt quá khoảng 1/4 đến 1/3 chiều cao dầm, tùy thuộc vào tiêu chuẩn áp dụng và cấu tạo cốt thép. Với một dầm có chiều cao 300 mm, lỗ mở lý tưởng chỉ nên ở mức dưới 75 đến 100 mm. Ống thoát nước phi 90 hoặc phi 114 khi đặt vào dầm loại này sẽ chiếm phần lớn tiết diện, đòi hỏi phương án gia cường hoặc cần chuyển sang giải pháp khác.

Ngoài đường kính, hình dạng lỗ cũng ảnh hưởng đến phân bố ứng suất. Lỗ tròn thường được ưu tiên hơn lỗ vuông hoặc chữ nhật vì ít tạo điểm tập trung ứng suất tại các góc.

Kích thước lỗ mở là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định mức độ suy giảm tiết diện.

Khoảng cách tối thiểu giữa các lỗ mở

Khi buộc phải bố trí nhiều đường ống song song xuyên qua cùng một dầm, khoảng cách giữa các lỗ cần được kiểm soát chặt chẽ.

Khoảng cách mép đến mép giữa hai lỗ liền kề thường được bố trí tối thiểu khoảng 2 đến 3 lần đường kính lỗ lớn hơn, tùy thiết kế cụ thể. Nếu khoảng cách quá nhỏ, phần bê tông giữa hai lỗ có thể không đủ khả năng truyền lực, dẫn đến nguy cơ nứt liên kết hoặc suy yếu cục bộ.

Đồng thời, tổng diện tích các lỗ mở trên cùng một tiết diện dầm cũng cần nằm trong giới hạn cho phép. Nhiều lỗ nhỏ đặt cạnh nhau đôi khi còn nguy hiểm hơn một lỗ đơn lẻ có cùng tổng diện tích, vì chúng phá vỡ tính liên tục của bê tông trên một đoạn dài hơn.

Tiêu chí	Giá trị tham khảo	Ghi chú
Đường kính lỗ tối đa	≤ 1/4 đến 1/3 chiều cao dầm	Tùy tiêu chuẩn và cấu tạo cốt thép
Vị trí theo chiều cao	Gần vùng trung hòa (khoảng 1/3 giữa)	Tránh vùng chịu kéo và chịu nén
Khoảng cách đến gối dầm	≥ 1,5 đến 2 lần chiều cao dầm	Vùng gần cột chịu lực cắt lớn nhất
Khoảng cách giữa các lỗ	≥ 2 đến 3 lần đường kính lỗ lớn hơn	Đảm bảo bê tông giữa các lỗ đủ truyền lực

Cách đặt ống chờ (sleeve) xuyên dầm đúng kỹ thuật

Phương án tối ưu nhất để đi ống thoát nước qua dầm bê tông mà không gây tổn thương kết cấu là đặt sẵn ống chờ (sleeve) ngay trong giai đoạn buộc cốt thép, trước khi đổ bê tông. Cách làm này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đội thi công kết cấu và đội cơ điện (M&E).

Chuẩn bị ống sleeve và vật tư

Ống chờ thường sử dụng ống nhựa PVC-U có đường kính lớn hơn ống thoát nước chính thức khoảng 1 đến 2 cỡ. Mục đích là tạo khoảng trống để luồn ống thoát sau khi bê tông đóng rắn, đồng thời dự phòng cho lớp chống thấm quanh cổ ống. Ví dụ: nếu ống thoát chính thức là phi 90, ống chờ nên dùng phi 114.

Vật tư cần chuẩn bị bao gồm: ống PVC-U đã cắt đúng chiều dài (bằng bề rộng dầm cộng thêm 2 đến 3 cm mỗi bên), dây kẽm buộc, xốp hoặc mút bịt đầu (đường kính lớn hơn ống chờ khoảng 2 cm), và băng keo chống nước quấn kín hai đầu.

Quy trình cố định ống chờ trong cốp pha dầm

Sau khi đội kết cấu hoàn thành việc đan, buộc thép dầm và ghép cốp pha, đội M&E tiến hành đặt ống chờ theo các bước sau:

Đầu tiên, xác định chính xác vị trí lỗ mở trên dầm theo bản vẽ phối hợp đã được phê duyệt. Dùng thước và máy chuyên dụng để định vị cao độ, đảm bảo ống chờ nằm đúng vùng trung hòa hoặc vị trí kỹ sư kết cấu đã chỉ định.

Tiếp theo, luồn ống chờ vào giữa các lớp thép dầm, tránh chạm hoặc đẩy lệch thép dọc và thép đai. Buộc chặt ống chờ bằng dây kẽm vào khung thép để giữ cố định, không bị xô lệch khi đầm dùi bê tông.

Sau đó, chèn xốp vào cả hai đầu ống chờ và quấn băng keo kín. Mục đích là ngăn bê tông tươi lọt vào bên trong ống khi đổ, gây tắc nghẽn hoặc khó luồn ống thoát sau này. Quấn thêm lớp mút mỏng (khoảng 5 mm) quanh thân ống chờ để tạo khe co giãn giữa ống và bê tông.

Gia cường cốt thép quanh lỗ mở

Để bù đắp phần tiết diện bê tông bị khuyết do lỗ mở, kỹ sư kết cấu thường yêu cầu bố trí thêm thép gia cường xung quanh vị trí đặt ống chờ. Phương án phổ biến nhất là đặt các thanh thép đan chéo (thường gọi là thép trim bar) quanh lỗ, giúp phân tán ứng suất và hạn chế nứt tại các góc.

Trong một số trường hợp dầm chịu tải lớn hoặc lỗ mở có kích thước lớn, kỹ sư có thể chỉ định tăng mật độ thép đai tại khu vực quanh lỗ, hoặc áp dụng phương án gia cường bằng sợi carbon FRP hoặc thép hình nếu cần bổ sung sức chịu tải sau khi thi công.

Toàn bộ chi tiết gia cường phải được thể hiện rõ trong bản vẽ thiết kế và giám sát nghiêm ngặt tại hiện trường. Không nên tự ý bỏ qua bước này dù lỗ mở trông “nhỏ” so với dầm.

Đã lỡ khoan dầm để luồn ống nước phải làm gì?

Nếu đã khoan vào dầm, bạn không nên tiếp tục mở rộng lỗ hoặc vội vàng trám kín. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào vị trí khoan, kích thước dầm, đường kính lỗ và việc có chạm cốt thép hay không. Hãy thực hiện theo trình tự dưới đây.

Bước 1: Dừng khoan ngay và ghi nhận hiện trạng

Việc đầu tiên và quan trọng nhất là dừng khoan ngay lập tức. Không dùng mũi khoan lớn hơn, không đục rộng lỗ để lắp ống hoặc phụ kiện, không khoan thêm lỗ bên cạnh, không cắt thanh thép đang cản đường ống, và không trám kín khi chưa kiểm tra hiện trạng. Bất kỳ hành động tiếp tục nào cũng có thể làm mất thêm bê tông hoặc gây tổn thương cốt thép bên trong dầm.

Ngay sau khi dừng, hãy đo và chụp lại đầy đủ thông tin: đường kính và chiều sâu lỗ, vị trí lỗ trên dầm, khoảng cách từ lỗ đến cột gần nhất, khoảng cách đến mép trên và mép dưới dầm, số lượng lỗ (nếu đã khoan nhiều) và khoảng cách giữa chúng, kích thước ống dự kiến lắp đặt, cùng ảnh toàn cảnh và ảnh cận vị trí khoan. Các thông tin này giúp kỹ sư đánh giá hiện trạng chính xác hơn, tránh phải đến hiện trường nhiều lần.

Bước 2: Kiểm tra có chạm cốt thép không

Không nên tự đục thêm bê tông để tìm thép. Thay vào đó, cần sử dụng máy dò cốt thép (rebar detector/cover meter) phù hợp, kiểm tra bản vẽ kết cấu nếu còn lưu, hoặc mời kỹ sư kết cấu và đơn vị chuyên môn đến kiểm tra trực tiếp. Đồng thời theo dõi các dấu hiệu bất thường như nứt, bong bê tông hoặc dầm bị võng.

Nếu khi khoan có tia lửa, mạt kim loại hoặc mũi khoan bị kẹt, khả năng cao mũi khoan đã chạm thép. Tuy nhiên, các dấu hiệu này chưa đủ để tự kết luận dầm có an toàn hay không.

Bước 3: Đánh giá mức độ ảnh hưởng

Mức độ rủi ro phụ thuộc vào nhiều yếu tố: dầm chính hay dầm phụ, kích thước và chiều dài dầm, vị trí lỗ khoan so với gối dầm và giữa nhịp, đường kính và số lượng lỗ, việc có chạm hoặc cắt cốt thép hay không, tải trọng thực tế của công trình, và chất lượng bê tông hiện tại.

Không nên tin các kết luận như “lỗ dưới phi 60 là an toàn” hoặc “khoan giữa dầm thì không sao”. Mỗi công trình có cấu tạo và khả năng chịu lực khác nhau, không thể đánh giá chung bằng một con số duy nhất.

Bước 5: Lựa chọn phương án xử lý phù hợp

Sau khi kiểm tra, có thể xem xét một trong các phương án sau tùy tình hình thực tế:

Chuyển đường ống sang vị trí khác nếu vẫn còn khả năng thay đổi tuyến.
Đi ống qua hộp kỹ thuật, xuyên sàn hoặc dưới trần thay vì xuyên dầm.
Trám sửa lỗ không sử dụng bằng vữa không co ngót (non-shrink grout) hoặc vật liệu phù hợp do kỹ sư chỉ định.
Gia cường dầm theo thiết kế của kỹ sư, có thể bao gồm gia cường bằng thép hình hoặc sợi carbon FRP tùy mức độ tổn thương.
Điều chỉnh lại tuyến MEP cho phù hợp với hiện trạng kết cấu.
Theo dõi vết nứt và tình trạng dầm trong thời gian sau khi xử lý.

Không nên tự gia cường hoặc trám lỗ theo hướng dẫn chung trên mạng khi chưa biết chính xác mức độ ảnh hưởng đến kết cấu. Chi phí sửa chữa sai có thể lớn hơn rất nhiều so với việc mời chuyên gia đánh giá ngay từ đầu.

Giải pháp thay thế an toàn không cần xuyên dầm

Trong phần lớn công trình dân dụng, đặc biệt là nhà phố và nhà cải tạo, việc đi ống thoát nước qua dầm bê tông hoàn toàn có thể tránh được nếu hệ thống thoát nước được phối hợp tốt với kết cấu ngay từ giai đoạn thiết kế. Dưới đây là bốn phương án thay thế phổ biến và hiệu quả.

Đi ống dưới dầm kết hợp trần kỹ thuật

Thay vì xuyên dầm, ống thoát nước có thể đi phía dưới đáy dầm và được che kín bằng trần thạch cao hoặc trần nhôm. Phương án này giữ nguyên toàn vẹn kết cấu dầm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để kiểm tra và bảo trì đường ống sau này.

Điểm đánh đổi duy nhất là chiều cao thông thủy phía dưới sẽ giảm cục bộ tại vị trí dầm. Tuy nhiên, với các khu vực như nhà vệ sinh, hành lang, phòng giặt phơi hoặc kho kỹ thuật, việc hạ trần xuống 15 đến 25 cm thường không gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

Nên bố trí cửa thăm bảo trì tại các đoạn chuyển hướng hoặc vị trí dễ nghẹt để có thể mở kiểm tra khi cần. Toàn bộ tuyến ống đi dưới trần nên hạn chế mối nối ẩn và ưu tiên đặt mối nối ở nơi có thể tiếp cận.

Bố trí hộp kỹ thuật đứng hợp lý

Hộp kỹ thuật (hộp gen) là trục đứng chứa các đường ống cấp thoát nước, ống thông hơi và đường dây điện, chạy xuyên tầng từ trên xuống dưới. Khi các khu vực sử dụng nước (nhà vệ sinh, bếp, phòng giặt) được bố trí gần trục hộp kỹ thuật, tuyến ống ngang sẽ ngắn hơn và ít phải đi qua dầm hơn.

Trong thiết kế nhà phố, nên ưu tiên đặt các phòng vệ sinh theo trục đứng qua các tầng. Cách sắp xếp này giúp hệ thống thoát nước ngắn nhất, ít chuyển hướng và giảm tối đa nguy cơ vướng dầm.

Chuyển tuyến ống xuyên sàn đúng vị trí

Thay vì cho ống đi ngang xuyên dầm, một phương án khác là đưa ống đi đứng xuyên sàn tại vị trí không có dầm, sau đó chuyển hướng ở tầng dưới nơi có không gian thuận lợi hơn. Phương án này đặc biệt phù hợp khi khoảng cách từ thiết bị vệ sinh đến trục thoát chính không quá xa và sàn phía dưới có thể bố trí trần kỹ thuật.

Vị trí lỗ xuyên sàn cần có trong bản vẽ kết cấu, được chống thấm cổ ống đúng kỹ thuật bằng vật liệu chuyên dụng như băng cản nước, keo chống thấm polyurethane hoặc cổ chống thấm inox.

Điều chỉnh vị trí thiết bị vệ sinh khi cải tạo

Rất nhiều trường hợp ống thoát nước bị vướng dầm bắt nguồn từ việc bố trí thiết bị vệ sinh chỉ theo mặt bằng nội thất mà không kiểm tra hệ kết cấu bên dưới sàn. Đôi khi, chỉ cần di chuyển vị trí bồn cầu hoặc lavabo vài chục centimet là có thể thay đổi hoàn toàn hướng thoát nước, tránh phải xuyên dầm.

Khi cải tạo nhà, trước khi quyết định vị trí cuối cùng cho các thiết bị, hãy đối chiếu với bản vẽ kết cấu (hoặc nhờ kỹ sư khảo sát) để xác nhận tuyến thoát nước khả thi. Việc nâng cốt sàn nhà vệ sinh thêm 5 đến 10 cm cũng là giải pháp phổ biến, giúp tạo không gian cho ống thoát đi trong lớp nâng sàn mà không phải can thiệp vào dầm.

Tiêu chuẩn ống thoát nước xuyên sàn và độ dốc

Bên cạnh vấn đề xuyên dầm, việc bố trí ống thoát nước xuyên sàn cũng cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về kích thước, độ dốc và vật liệu. Nội dung dưới đây tổng hợp các quy định tham chiếu từ TCVN 4513 (Cấp nước bên trong) và TCVN 4474:1987 (Thoát nước bên trong), giúp bạn có cơ sở để kiểm tra và giám sát quá trình thi công.

Kích thước ống thoát sàn theo tiêu chuẩn

Kích thước ống thoát sàn – ống thoát sàn phi bao nhiêu ?

Tùy loại ống và mục đích sử dụng mà đường kính ống thoát nước sẽ khác nhau. Cụ thể:

Tên đường ống	Kích thước lỗ	Chiều rộng rãnh	Chiều sâu rãnh
Một ống đứng cấp nước	100×100	130	130
Hai ống đứng cấp nước	150×100	200	130
Một ống đứng cấp nước và 1 ống đứng thoát nước
Đường kính 50mm	150×150	200	130
Đường kính 100.150mm	200×200	250	250
Hai ống đứng cấp nước và một ống đứng thoát nước
Đường kính 50mm	200×150	250	130
Đường kính 100.150mm	320×200	380	250
Ba ống đứng cấp nước và 1 ống đứng thoát nước khi
Đường kính 50mm	200×150	250	130
Đường kính 100-150mm	320×200	380	250
Ba ống đứng cấp nước và một ống đứng thoát nước khi
Đường kính 50mm	300×150	250	130
Đường kính 100-150mm	500×200	480	130
Ống nhánh nước	100×100	60	60
Ống nhánh thoát nước	200×200
Ống chính cấp nước	200×200
Rãnh thoát nước	250×300

Lưu ý:

Với lỗ giữa sàn các tầng, kích thước đầu tiên là chiều dài lỗ (song song với tường), kích thước thứ hai là chiều rộng. Với lỗ trong tường, kích thước thứ nhất là bề rộng, kích thước thứ hai là chiều cao.
Lỗ xuyên qua móng để đặt ống mạng lưới cấp nhiệt bên ngoài không được nhỏ hơn 600×400 mm. Với mạng lưới cấp nước, kích thước lỗ không nhỏ hơn D + 200 mm (D là đường kính ống).
Với nhà lắp ghép tấm lớn, các lỗ sàn để đặt ống phải được làm sẵn trong nhà máy sản xuất cấu kiện.

Vật liệu ống thoát nước phổ biến

Với hệ thống thoát nước trong nhà, ống nhựa PVC-U (nhựa cứng không hóa dẻo) là lựa chọn phổ biến nhất nhờ trọng lượng nhẹ, giá thành hợp lý, bề mặt trơn giúp nước thoát nhanh và ít bị ăn mòn bởi hóa chất trong nước thải sinh hoạt. Ống uPVC thường được dùng cho tuyến thoát nước thải, trong khi ống PP (polypropylene) phù hợp hơn cho hệ thống thoát nước nóng hoặc nước có nhiệt độ cao.

Với hệ thống cấp nước, ống PPR, ống PEX hoặc ống đồng là những lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, các loại ống này không dùng cho đường thoát nước thải do đặc tính kỹ thuật và đường kính không phù hợp.

Khi lựa chọn vật liệu, cần đảm bảo ống và phụ kiện đồng bộ về chủng loại, đường kính và tiêu chuẩn sản xuất để mối nối kín, hạn chế rò rỉ.

Tuy nhiên thực tế cho thấy, ống nhựa dẫn nước vẫn được sử dụng khá nhiều bởi chúng rẻ, ít bị oxy hóa và thân thiện môi trường.

Tiêu chuẩn độ dốc ống thoát nước thải

Hệ thống thoát nước có độ dốc quá nhỏ sẽ nhanh tắc vì ứ đọng rác, nhưng độ dốc quá lớn thì tốn không gian lắp đặt và có thể khiến nước trôi nhanh trong khi chất thải rắn bị giữ lại. Độ dốc đường ống thoát nước cần tuân theo chỉ dẫn của thiết kế. Khi không có chỉ dẫn riêng, có thể tham chiếu quy định trong TCVN 4474:1987 như sau:

Đường kính ống (mm)	Độ dốc
Đường kính ống (mm)	Tiêu chuẩn	Tối thiểu
50	0.035 (3.5%)	0.025 (2.5%)
75	0.025 (2.5%)	0.015 (1.5%)
100	0.020 (2.0%)	0.012 (1.2%)
125	0.015 (1.5%)	0.010 (1.0%)
150	0.010 (1.0%)	0.007 (0.7%)
200	0.008 (0.8%)	0.005 (0.5%)

Đối với hệ thống thoát nước sản xuất và nước mưa được quy định về độ dốc cho phép như sau:

Đường kính ống (mm)	Độ dốc tối thiểu
Đường kính ống (mm)	Nước thải tương đối sạch và nước mưa	Nước thải bẩn
50	0.020 (2.0%)	0.030 (3.0%)
75	0.015 (1.5%)	0.020 (2.0%)
100	0.008 (0.8%)	0.012 (1.2%)
125	0.006 (0.6%)	0.010 (1.0%)
150	0.005 (0.5%)	0.007 (0.7%)
200	0.004 (0.4%)	0.005 (0.5%)

Chú ý: Độ dốc tối đa của đường ống thoát nước nằm ngang không được quá 0,15 (tức là 15%) trừ các nhánh ngắn chiều dài không quá 1,5m nếu từ thiết bị vệ sinh ra.

Cách lắp đặt hệ thống ống thoát nước xuyên qua sàn

Việc thi công lỗ chờ xuyên sàn phụ thuộc vào quá trình thi công kết cấu. Và thi công song song với việc thi công đan, buộc thép và đổ bê tông sàn của nhà thầu xây dựng.

Do vậy phải cử cán bộ kỹ thuật luôn bám sát tiến độ thi công phần kết cấu của nhà thầu xây dựng để kết hợp trong công tác đặt ống chờ.

Cách lắp đặt hệ thống ống thoát nước xuyên qua dầm sàn

Cách lắp đặt hệ thống ống thoát nước xuyên qua sàn

Nguyên tắc lắp đặt hệ thống ống thoát nước xuyên qua sàn

Khi lắp đặt ống cấp thoát nước xuyên qua sàn thì cần phải tuân thủ một số nguyên tắc sau:

Phải tách biệt hệ thống thoát nước của nhà vệ sinh (gồm bồn cầu, bồn tiểu,) và hệ thống thoát nước rửa (lavabo, bồn tắm, sàn)
Thiết kế chiều dài đường ống phải ngắn nhất có thể
Lắp đặt phải dễ dàng kiểm tra, sửa chữa và thay thế khi cần thiết
Hệ thống phải đảm bảo không đi qua phòng khách hoặc phòng ngủ
Phân biệt được các đường ống thải khi gặp sự cố cần sửa chữa
Có thể dễ dàng thi công và lắp đặt

Trước khi tiến hành lắp đặt hệ thống ống thoát nước xuyên qua sàn, bạn nên tính toán độ dốc ống thoát nước để cắt ống thoát nước chuẩn.

Cách tính độ dốc ống thoát nước

Công thức tính độ dốc ống thoát nước

Độ nghiêng của mái ảnh hưởng rất lớn tới tốc độ chất thải. Độ nghiêng trung bình khoảng 300mm chiều dài ống thì độ nghiêng đạt chuẩn phải đạt khoảng 6,5mm.

Tiêu chuẩn đúng nhất đối với độ dốc thoát nước tiêu chuẩn tối thiểu 2% và không quá 4%. Với tiêu chuẩn này bạn hoàn toàn có thể đảm bảo độ dốc tốt nhất. Đảm bảo rửa trôi tất cả chất thải.

Tuy nhiên, mỗi thiết bị khác nhau sẽ có lượng nước sử dụng và đặc thù riêng của nó. Thế nên, bạn cần xem kỹ bảng hướng dẫn để có được thông số phù hợp với thiết bị mà mình sử dụng.

Hoặc có 1 cách khác là gọi người có kinh nghiệm thực hiện thi công công trình và lắp đặt.

Độ dốc đường ống

Để đảm bảo lượng nước lưu thông thì bồn cầu, chậu rửa, cống thoát mái đều có kích cỡ khác nhau. Căn cứ vào kích cỡ sẽ tính ra lượng nước chảy đảm bảo thông suốt trong quá trình sử dụng.

Cùng với đó là bảng đường kính ống đảm bảo độ dốc phù hợp khi lắp đặt ống để chất thải thoát đi nhanh chóng.

Đường kính ống chất thải

Đường kính ống chất thải luôn đảm bảo bằng hoặc lớn hơn đường ống phân nhánh và tương ứng với lượng chất thải thải ra trong tính toán.

Đường kính ống chất thải thường dùng trung bình từ 300mm. Đối với đô thị lớn có thể lên tới 400mm. Với các hộ gia đình thì từ 150mm tới 200mm.

Vận tốc dòng chảy

Vận tốc dòng chảy phụ thuộc vào chất liệu tạo nên đường ống rất lớn. Hiện nay, có 3 loại vật liệu chính bạn có thể tham khảo.

Ống kim loại không vượt quá 8m3/s
Ống phi kim loại 5m3/s
Ống bê tông không quá 1m3/s
Đối với hệ thống cống nước lặp đặt để thoát nước mưa thì cần đảm bảo tốc độ chảy từ 7m3/s -10m3/s.

Tiến hành cắt kích thước ống theo từng vị trí, bịt đầu ống

1/ Kích thước và đường kính ống sleeve tương ứng với các thiết bị như sau:

Cơ điện

Thoát nước lavabo D42, L=300mm
Thoát xí khu nhà vệ sinh D110, L=200mm
Thoát sàn khu vệ sinh căn hộ, thoát sàn logia, phòng rác, thoát chậu rửa bát, máy giặt D75, L=200mm.

2/ Ghép cốt pha sàn

Xác định lấy dấu vị trí lỗ mở theo trục. Khi ghép ống thoát nước bên trong cốt pha lưu ý để ván cốp pha phải bằng phẳng, không cong vênh hay biến dạng.

Độ vồng khi thi công phải đáp ứng được 3/1000 nhịp của dầm. Giữ khoảng cách với ống thoát nước 1 – 3 mm. Để hạn chế tác động va chạm lên ống làm rò rỉ, vỡ ống dẫn đến việc phải sửa chữa đường ống nước.

3/ Dùng sơn hoặc mực đánh dấu vị trí của lỗ mở, đường kính ống

Vị trí của các lỗ mở được lấy dấu bằng sơn hoặc mực và ghi đường kính ống cần lắp đặt tại vị trí đó. Để thuận tiện cho việc thi công lắp đặt tránh tình trạng lắp nhầm ống có đường kính khác vào vị trí đó.

Nên dùng máy chuyên dùng, thước để định vị vị trí ống.

4/ Vận chuyển vật tư đã được gia công lên sàn

Cần thi công theo đúng khối lượng trong bản vẽ thi công đã được phê duyệt. Bao gồm các loại ống, keo chuyên dụng, ốc vít,….

5/ Thi công lỗ mở xuyên sàn

Đặt sleeve cố định bằng sắt được hàn Ecu gắn thẳng xuống sàn bằng ốc vít. Dùng một đoạn ty ren có kích thước đã cắt sẵn vặn vào Ecu được hàn vào bản sắt bắn xuống sàn đặt sleeve vào vị trí đã vạch. Và cố định lại bằng một tấm gỗ có công dụng giữ chặt ống và làm lắp bịt tránh khi đổ bê tông rơi vào trong sleeve.

Quấn quanh thân ống lớp mút 5mm. Việc này được làm sau khi có mặt bằng cốt pha, cốt thép sàn.

6/ Căn chỉnh cao độ với cốt pha

Sau khi luồn ống vào sàn căn chỉnh đúng cao độ so với cốt sàn cốp pha theo bản vẽ thi công đã được phê duyệt. Và cố định 1 đầu ống thật chặt vào cốp pha sàn và lớp thép sàn bằng thép 1 li đúng vị trí đã được xác định.

Chèn xốp ( xốp đã được gia công tại kho công trường của nhà thầu có đường kính lớn hơn đường kính ống 2cm. Và được quấn băng keo thật kín) vào đầu còn lại tránh tình trạng bê tông lọt khi thi công đổ bê tông vào khe hở giữa ống và thành sàn gây ra việc khó thi công thông lỗ mở sau.

7/ Hoàn thiện

Dùng băng keo bị các đầu ống để công tác đổ bê tông không bị rơi vào ống thoát nước Tùy theo diện tích và quy mô sử dụng nhưng đối với nhà phố diện tích sàn nhỏ dưới 80m2.

Chúng tôi khuyên bạn nên đi 1 đến 2 trục thoát nước mưa 90, 1 trục thoát nước phân 90, 1 trục thoát nước sinh hoạt 90, 1 trục thông hơi cho hầm phân 34, 1 trục thoát nước máy lạnh 27.

Trong nhà từ hầm phân đi ra nên qua 2 đến 3 hố ga và trục thoát ra ngoài là ống 114, 140. Tất cả các ống thoát độ dốc phải đảm bảo và thoát tốt ra hệ thống thoát nước của khu vực. Có trường hợp hệ thống thoát nước không đảm bảo, thông hơi không tốt, nước ngoài đường ngập thoát không kịp. Vị trí hút hầm cầu bị đẩy bục lên, toàn bộ hố ga tràn lên sàn nhà.

Những sai lầm phổ biến khi lắp ống thoát nước xuyên dầm

Khi lắp đặt ống thoát nước xuyên dầm, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết cấu và gây tắc nghẽn, thấm nước về sau. Dưới đây là những lỗi thường gặp mà bạn cần tránh:

Không phối hợp bản vẽ MEP và kết cấu trước khi thi công: Đây là nguyên nhân gốc rễ khiến ống bị vướng dầm ngay từ đầu. Nếu hai bản vẽ được đối chiếu sớm, phần lớn xung đột có thể được xử lý trên giấy thay vì trên công trường.
Khoan quá gần cột: Đây là khu vực chịu lực lớn. Việc khoan tại vị trí này có thể làm yếu dầm và tăng nguy cơ nứt.
Không kiểm tra cốt thép trước khi khoan: Khoan trúng thép dọc hoặc thép đai sẽ làm giảm khả năng chịu lực của dầm. Nên dùng máy dò cốt thép trước khi khoan.
Dùng búa đục tạo lỗ: Lực va đập mạnh dễ làm bê tông nứt và bong vỡ. Khi được phép thi công, nên dùng máy khoan rút lõi để tạo lỗ gọn hơn.
Tạo lỗ quá lớn: Lỗ xuyên càng lớn thì tiết diện chịu lực của dầm càng giảm. Kích thước lỗ cần được kỹ sư kết cấu kiểm tra trước.
Lắp quá nhiều co 90 độ: Đường ống gấp khúc làm nước thoát chậm, dễ tích tụ cặn và gây tắc nghẽn. Nên dùng co 45 độ kết hợp hoặc co cong bán kính lớn thay thế khi có thể.
Không đảm bảo độ dốc: Ống thiếu độ dốc khiến nước và chất thải khó thoát, lâu ngày phát sinh mùi hôi.
Không chèn kín khe hở quanh ống: Khe hở có thể gây thấm nước, lan truyền mùi và làm cốt thép bị ăn mòn. Cần xử lý chống thấm cổ ống bằng vật liệu chuyên dụng.
Không thử nước sau khi lắp đặt: Nếu không kiểm tra, các lỗi rò rỉ hoặc thoát nước kém có thể bị che khuất sau khi hoàn thiện, gây khó khăn khi sửa chữa.

Để đảm bảo an toàn, không nên tự ý khoan đục hoặc cắt thép dầm. Vị trí, kích thước lỗ và phương án lắp đặt cần được kiểm tra bởi kỹ sư kết cấu trước khi thi công.

Quy định về việc thử kín đường ống thoát nước trong nhà và thoát nước mưa

Thử kín đường ống thoát nước là công việc đặc biệt quan trọng của công tác nghiệm thu lắp đặt hệ thống thoát nước.

Trong trường hợp hệ thống thoát nước bị rò rỉ sẽ dẫn đến tình trạng sụt lún nền, thấm dột, phát tán mùi hôi. Vì vậy, bên cạnh việc kiểm tra độ dốc thì tiêu chí kiểm tra độ kín khít của đường ống

thoát nước bằng nước luôn cần phải giám sát chặt chẽ.

Quy định thử kín đường ống thoát nước thải và nước mưa

– Các đường ống nhánh của hệ thống thoát nước đặt trong nền đất hoặc trong các rãnh của sàn. Được thử thuỷ lực trước khi lấp kín chúng bằng cách đổ đầy nước đến cốt của sàn nhà tầng 1, còn các ống đặt trong trần nhà và trong các hành lang chữ nhật thì đổ đầy nước đến độ cao của tầng.

– Thử mạng lưới thoát nước mưa trong nhà tiến hành bằng cách đổ đầy nước đến mức cao nhất của phễu thu nước mưa.

– Thời gian thử là 10 phút và không cho phép rò rỉ.

Đánh giá quá trình thử kín đường ống

Độ kín của các mối nối và những chỗ rò rỉ được xác định bằng cách quan sát bên ngoài của các mối nối và theo mức nước trong khi thử đường ống.

Chỉ dẫn kỹ thuật thử áp đường ống cấp nước

Việc thử các hệ thống cấp nước lạnh và nước nóng bằng thuỷ lực hoặc khí nén được tiến hành trước khi lắp đặt các dụng cụ lấy nước. Cụ thể như sau:

– Khi thử bằng nước: Áp lực thử bằng áp lực làm việc cộng với 5 daN/cm2 nhưng không quá 10 daN/cm2. Thời gian thử là 10 phút, trong thời gian đó áp lực thử giảm không quá 0,5 daN/cm2.

– Ngoài ra có thể thử bằng áp lực khí nén, trình tự thử như sau: Dùng áp lực thử 1,5 daN/cm2 để phát hiện khuyết tật. Sau khi khắc phục các khuyết tật tiếp tục thử với áp lực khí nén là 1 daN/cm2, trong 5 phút áp lực không được giảm quá 0,1 daN/cm2.

Khi nào cần gọi thở sửa chữa điện nước chuyên nghiệp

Việc khoan hoặc đặt ống thoát nước xuyên dầm liên quan trực tiếp đến kết cấu chịu lực của công trình. Vì vậy, bạn không nên tự xử lý khi chưa có kiến thức chuyên môn hoặc bản vẽ kỹ thuật rõ ràng.

Khi cải tạo nhà vệ sinh: Nếu cần thay đổi đường ống và tuyến ống phải đi qua dầm bê tông, hãy nhờ kỹ sư kiểm tra trước khi khoan.
Khi dầm đã bị khoan tự ý: Nếu thợ thi công khoan dầm mà không có thiết kế, cần kiểm tra vị trí lỗ, kích thước lỗ và tình trạng cốt thép.
Khi công trình đang xây thô: Nên tư vấn vị trí đặt ống chờ từ sớm để tránh phải khoan đục dầm sau khi bê tông đã hoàn thiện.
Khi xuất hiện vết nứt hoặc thấm nước: Các dấu hiệu như dầm nứt, sàn bị võng, thấm dột quanh đường ống có thể cảnh báo vấn đề về kết cấu hoặc chống thấm.
Khi khoan trúng cốt thép: Nếu phát hiện mũi khoan chạm hoặc làm đứt thép, cần dừng thi công và báo ngay cho kỹ sư kết cấu.

Gọi chuyên gia đúng thời điểm giúp xác định chính xác mức độ rủi ro và đưa ra phương án xử lý an toàn. Không nên tiếp tục khoan, trám vá hoặc gia cố theo kinh nghiệm vì có thể làm tình trạng nghiêm trọng hơn.

Trên đây là chi tiết cách lắp đặt ống thoát nước xuyên qua sàn mà công trình xây dựng nào cũng cần. Vì vậy nếu trong quá trình lắp đặt hoặc sửa chữa đường nước tại nhà. Nếu bạn cần bất

cứ sự trợ giúp nào. Vui lòng liên hệ hotline của chúng tôi.